Trong bối cảnh đề thi môn Ngữ văn
và các văn bản khoa học ngày càng đòi hỏi tính minh bạch, việc ghi nguồn
trích dẫn của ngữ liệu không chỉ là yêu cầu bắt buộc về bản quyền mà còn thể
hiện sự chuyên nghiệp của người soạn thảo. Một nguồn dẫn chính xác giúp người đọc,
học sinh dễ dàng tra cứu, đồng thời tạo độ tin cậy tuyệt đối cho văn bản.
Việc ghi nguồn (citation) không đơn
thuần là liệt kê tên tác giả. Trong kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn theo chương
trình mới, nguồn dẫn là căn cứ để xác định loại văn bản, bối cảnh ra đời và độ
tin cậy của thông tin.
Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cách ghi nguồn trích dẫn cho từng loại ngữ liệu phổ biến nhất hiện nay.
1. Đối
với ấn phẩm Sách
- Đây là nguồn ngữ liệu có độ tin cậy
cao nhất. Thông tin cần thể hiện rõ sự khu biệt giữa các lần tái bản.
- Cấu trúc: Tên tác giả, Tên
sách (in nghiêng), Nhà xuất bản, Năm xuất bản, Số trang trích dẫn.
- Ví dụ: Nam Cao, Chí Phèo,
NXB Văn học, 2023, tr. 15-16
2. Đối
với Bài báo hoặc Tạp chí in
- Khi trích dẫn từ báo giấy hoặc tạp
chí chuyên ngành, bạn cần lưu ý đến số phát hành để tránh nhầm lẫn.
- Cấu trúc: Tên tác giả, Tên bài
báo (in nghiêng), Tên tờ báo/tạp chí, Số phát hành, Ngày phát hành, Số trang.
- Ví dụ: Đặng Anh Đào, Tiếng cười
trong văn chương, Tạp chí Văn học, số 5, ngày 10/05/2024, tr. 22.
3. Đối
với nguồn dẫn từ Internet (Báo điện tử, Website)
- Trong
kỷ nguyên số, ngữ liệu từ internet rất đa dạng nhưng cũng dễ thay
đổi. Do đó, thời điểm truy cập là thông tin "sống còn".
- Cấu
trúc: Tên tác giả (nếu có), Tên bài báo (in nghiêng), Đường dẫn URL đầy đủ, Thời
điểm truy xuất thông tin.
- Ví
dụ: Khánh Hưng, Mong quả ngọt từ sự tử tế, https://tuoitre.vn/mong-qua-ngot-tu-su-tu-te-20190622095210381.htm,
truy cập ngày 20/12/2025.
4. Một số lưu ý
Trường hợp có 2 hoặc
3 tác giả
- Nên
liệt kê đầy đủ tên của các tác giả, ngăn cách nhau bằng dấu phẩy hoặc chữ
"và".
- Cấu
trúc: Tên tác giả 1, Tên tác giả 2 & Tên tác giả 3, Tên tác phẩm (in
nghiêng), NXB, Năm xuất bản.
- Ví
dụ: Nguyễn Văn Hiệp, Chính Sẻ & Trần Nam, Ngữ pháp tiếng Việt, NXB
Giáo dục, 2024.
Trường hợp từ 4
tác giả trở lên
(Rất phổ biến trong SGK hoặc Báo cáo khoa học)
- Để
tránh dòng trích dẫn quá dài (đặc biệt trong đề thi Ngữ văn), bạn chỉ cần ghi
tên tác giả đầu tiên kèm theo cụm từ "và nnk." (viết tắt của và những
người khác) hoặc "et al." (nếu là tài liệu nước ngoài).
- Cấu
trúc: Tên tác giả đầu tiên và nnk., Tên tác phẩm (in nghiêng), NXB, Năm xuất bản, Trang
Ví dụ: Bùi Mạnh Hùng (Tổng Chủ
biên) và nnk., Ngữ văn 10 (Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống), NXB Giáo
dục Việt Nam, 2023.
Trường hợp tác giả
là một tổ chức/cơ quan
- Nhiều
ngữ liệu không có tên cá nhân mà thuộc về một tổ chức (như báo cáo của UNESCO,
WHO, hoặc thông cáo của Bộ Giáo dục).
- Cấu
trúc: Tên tổ chức, Tên báo cáo/ngữ liệu (in nghiêng), Năm công bố, Trang.
- Ví
dụ: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 - Môn Ngữ
văn, 2018.
Trường hợp biên tập lại
- Sử
dụng chữ "Theo": Nếu ngữ liệu đã được lược bỏ đoạn văn, thay đổi từ
ngữ địa phương hoặc biên tập lại cho súc tích, hãy đặt chữ "Theo" trước
tên tác giả
- Ví
dụ: Theo Nguyễn Nhật Ánh, Cho tôi một vé đi tuổi thơ...
Vị trí đặt nguồn: Thông thường, nguồn
trích dẫn được đặt trong ngoặc đơn ( ), căn lề phải và nằm ngay dưới đoạn ngữ
liệu.
Ký hiệu lược
trích:
Khi cắt bớt các phần không cần thiết trong văn bản gốc, phải sử dụng dấu ba chấm
đặt trong ngoặc vuông [...] để báo hiệu cho người đọc.
Việc nắm vững cách ghi nguồn
trích dẫn của ngữ liệu là kỹ năng thiết yếu đối với giáo viên, sinh viên và
những người làm công tác nghiên cứu. Sự tỉ mỉ trong từng dấu phẩy, tên nhà xuất
bản hay đường dẫn liên kết không chỉ giúp bảo vệ bản quyền mà còn nâng cao giá
trị khoa học cho tác phẩm của bạn.