Các em thân mến! Khi làm văn nghị luận xã hội, đặc biệt
là dạng bài Nghị luận về một vấn đề cần giải quyết, ranh giới giữa
một bài văn đúng - hay
với
một bài văn mờ nhạt không chỉ ở
hệ thống luận điểm mà còn ở tư duy logic và sự chân thực.
Từ những lỗi sai mà rất nhiều bạn mắc
phải, Học liệu số tổng hợp lại một số lưu ý
dưới đây. Các
em hãy đọc kỹ để biến kiến thức này thành “vũ khí” cho riêng mình.
1. Hiểu đúng đề - Bước đầu tiên để “Đầu xuôi đuôi lọt”
Nhiều bạn thường nhầm lẫn kiểu bài
này với dạng bài “nghị luận về một tư tưởng đạo lí” hay ca ngợi người tốt việc
tốt. Hãy nhớ kỹ: Bản
chất của “vấn đề cần giải quyết”
chủ yếu
là những vấn đề tiêu cực, những
tồn tại, hạn chế, những điều chưa hoàn thiện… (ô nhiễm môi trường, bạo lực học đường,
thói vô cảm...).
Bài viết không phải để than vãn, phê bình hay lên án mà là để tìm ra giải
pháp nhằm thay đổi thực trạng – giải quyết vấn đề đó.
2. Mở bài: Đừng chỉ “gọi
tên”, hãy “định vị”
Một lỗi sai kinh điển là Mở bài
chỉ giới thiệu tên vấn đề một cách hời hợt, chỉ dẫn dắt vòng vo rồi chốt lại: “Hôm
nay tôi sẽ bàn về vấn đề rác thải nhựa”.
Mở bài ấn tượng cần làm được 2 việc: GIỚI
THIỆU VẤN ĐỀ và
KHẲNG
ĐỊNH TẦM QUAN TRỌNG/TÍNH CẤP THIẾT của việc giải quyết vấn đề đó.
Hãy cho người đọc thấy nếu không giải
quyết ngay thì hậu quả sẽ ra sao.
3. Thân bài: Tư duy logic
và đa chiều (Trái tim của bài viết)
Thân bài không phải là nơi sắp xếp ý
tùy tiện. Nó cần một trình tự logic chặt chẽ: Thực trạng - Nguyên nhân - Hậu quả - Giải pháp. Trong đó thực trạng, nguyên nhân và hậu quả là cơ sở
để chúng ta đưa ra giải pháp.
a. Phân tích Nguyên nhân:
Nhìn sâu và nhìn rộng.
Đừng
chỉ đổ lỗi cho hoàn cảnh. Để bài viết có chiều sâu (tránh cái nhìn phiến diện),
các em cần “mổ xẻ” nguyên nhân từ hai phía: Nguyên
nhân khách quan: Xã hội, cơ chế quản lý, gia đình, nhà trường... Nguyên nhân chủ quan (quan trọng nhất): Ý thức, nhận thức,
tâm lý của chính bản thân đối tượng trong cuộc.
b. Đưa bằng chứng: Bằng chứng phải chân thực, tiêu biểu hay nói cách khác
là phải “Người
thật việc thật”. Hãy
quên đi những
bằng chứng lấy từ
trong văn học hay những câu chuyện ngày xửa ngày xưa. Nghị luận xã hội cần hơi
thở của thời đại.
Bằng chứng phải lấy từ thực tế đời sống,
số liệu khảo sát, tin tức thời sự nóng hổi. Điều này chứng tỏ em là người có hiểu
biết xã hội.
c. Đề
xuất giải
pháp: “Khả thi” chứ không “viển vông”. Đây là phần quan trọng nhất của kiểu
bài này. Đừng hô hào khẩu hiệu chung chung như “Chúng ta cần chung tay bảo vệ...”.
Giải pháp phải gắn liền với nguyên
nhân đã phân tích ở trên (nguyên nhân nào - giải pháp đó).
Cần làm rõ: Ai làm? (Cá nhân, cơ quan chức năng,
hay cộng đồng?). Làm
thế nào? (Cách thức thực hiện cụ thể). Phương
tiện hỗ trợ là gì?
4. Diễn đạt và Kết nối: Đây chính là chất keo gắn kết. Nhiều bạn cho rằng chỉ cần đủ ý là được,
còn diễn đạt thế nào không quan trọng. Đó là quan niệm sai lầm!
Việc sử dụng các từ ngữ liên kết (tuy
nhiên, bên cạnh đó, không những... mà còn, tóm lại...) là một tiêu chí chấm điểm
chính thức. Nó giúp bài văn trôi chảy, dẫn dắt người đọc đi theo luồng tư duy của
em.
5. Kết bài:
Chân thành thay vì sáo
rỗng
Đừng kết bài theo kiểu “văn mẫu” khô
khan.
Liên hệ bản thân: Đây là lúc cái “Tôi” của người viết lên tiếng. Đừng hứa hẹn những điều xa vời. Hãy viết về những trải nghiệm thật, những hành động nhỏ nhưng thiết thực mà chính em đã, đang hoặc sẽ làm để góp phần giải quyết vấn đề. Sự chân thành sẽ chạm đến trái tim người chấm.
TỔNG KẾT: 5 QUY TẮC VÀNG CẦN NHỚ
-
Logic:
Sắp xếp luận điểm theo trình tự hợp lý, không lộn xộn.
-
Đa
chiều: Nhìn nguyên nhân từ cả hai phía (chủ quan & khách quan).
-
Thực
tế: Bằng chứng phải là số liệu, sự kiện đời sống hiện nay.
-
Cụ
thể: Giải pháp phải khả thi, rõ người, rõ việc.
-
Kết
nối: Dùng từ ngữ liên kết để tạo sự mạch lạc cho bài văn.